Transport baterii i akumulatorów według ADR

Baterie i akumulatory są obecne niemal wszędzie – w samochodach, wózkach widłowych, urządzeniach przemysłowych, laptopach, elektronarzędziach, rowerach i hulajnogach elektrycznych czy samochodach elektrycznych. Ich transport może jednak podlegać przepisom ADR dotyczącym przewozu towarów niebezpiecznych.

W praktyce nie każda bateria lub akumulator musi być przewożony na zasadach pełnego ADR. W zależności od rodzaju baterii, jej parametrów, sposobu przewozu oraz spełnienia określonych przepisów szczególnych możliwe jest zastosowanie różnych wyłączeń.

Dlaczego baterie podlegają ADR?

Baterie mogą stwarzać podczas transportu różnego rodzaju zagrożenia. W przypadku klasycznych akumulatorów zagrożeniem może być elektrolit o właściwościach żrących, natomiast w przypadku baterii litowych istotnym zagrożeniem jest możliwość wystąpienia zwarcia, przegrzania, zapłonu lub uszkodzenia baterii.

Dlatego ADR rozróżnia wiele rodzajów baterii i akumulatorów, przypisując im odpowiednie numery UN, klasy zagrożenia, wymagania dotyczące pakowania oraz sposoby oznakowania.

Jakie baterie i akumulatory występują w ADR?

W praktyce można spotkać między innymi:

• UN 2794 – akumulatory mokre napełnione kwasem,
• UN 2795 – akumulatory mokre napełnione zasadą,
• UN 2800 – akumulatory mokre bezobsługowe,
• UN 3028 – akumulatory suche zawierające stały wodorotlenek potasu,
• UN 3090 – baterie litowe metaliczne,
• UN 3091 – baterie litowe metaliczne w urządzeniach lub zapakowane z urządzeniami,
• UN 3480 – baterie litowo-jonowe,
• UN 3481 – baterie litowo-jonowe w urządzeniach lub zapakowane z urządzeniami,
• UN 3292 – baterie lub ogniwa zawierające sód metaliczny lub stop sodu,
• UN 3556, UN 3557 i UN 3558 – pojazdy zasilane odpowiednio baterią litowo-jonową, litowo-metaliczną lub sodowo-jonową.

Już samo określenie „bateria” nie wystarcza więc do ustalenia sposobu transportu. Konieczne jest ustalenie właściwego numeru UN.

Akumulatory kwasowe i zasadowe – klasa 8

Do klasy 8 ADR zaliczane są między innymi klasyczne akumulatory zawierające elektrolit o właściwościach żrących.

UN 2794 – akumulatory mokre napełnione kwasem

To między innymi typowe akumulatory rozruchowe stosowane w samochodach, pojazdach ciężarowych, ciągnikach czy agregatach prądotwórczych.

UN 2795 – akumulatory mokre napełnione zasadą

Ten numer UN dotyczy akumulatorów wykorzystujących elektrolit zasadowy.

UN 2800 – akumulatory mokre bezobsługowe

Do tej grupy zaliczane są między innymi akumulatory AGM i żelowe, stosowane m.in. w systemach UPS, instalacjach awaryjnego zasilania czy niektórych pojazdach.

UN 3028 – akumulatory suche

Dotyczą akumulatorów zawierających stały wodorotlenek potasu. W praktyce są spotykane znacznie rzadziej niż typowe akumulatory kwasowo-ołowiowe.

Czy każdy akumulator musi być przewożony jako ADR?

Nie. Jednym z najważniejszych przepisów szczególnych w przypadku akumulatorów jest przepis szczególny 598. Przy spełnieniu określonych warunków nowe lub zużyte akumulatory mogą być wyłączone spod przepisów ADR.

W przypadku akumulatorów nowych istotne jest m.in. odpowiednie zamocowanie, zabezpieczenie przed uszkodzeniem i zwarciem oraz brak pozostałości elektrolitu na zewnętrznych powierzchniach.

W przypadku akumulatorów zużytych dodatkowo znaczenie ma stan obudowy oraz zabezpieczenie przed wyciekiem zawartości. Przez akumulatory zużyte rozumie się w tym przypadku akumulatory przewożone do recyklingu po zakończeniu normalnego użytkowania.

To właśnie dlatego przed wysłaniem zużytych akumulatorów warto najpierw sprawdzić, czy można zastosować całkowite wyłączenie wynikające z przepisu szczególnego 598.

Baterie litowe – szczególna grupa towarów

Drugą bardzo istotną grupą są baterie litowe. Znajdziemy je w ogromnej liczbie urządzeń używanych na co dzień.

W ADR rozróżnia się przede wszystkim:

• baterie litowe metaliczne,
• baterie litowo-jonowe.

Istotne jest również to, czy bateria jest przewożona samodzielnie, czy znajduje się w urządzeniu albo jest zapakowana razem z urządzeniem.

UN 3090 – baterie litowe metaliczne

UN 3090 obejmuje baterie litowo-metalowe przewożone samodzielnie.

Przykładami mogą być niewielkie baterie jednorazowe stosowane w zegarkach, pilotach, aparatach fotograficznych czy innych urządzeniach elektronicznych.

UN 3091 – baterie litowe metaliczne w urządzeniach

W tym przypadku bateria znajduje się w urządzeniu lub jest zapakowana razem z urządzeniem.

UN 3480 – baterie litowo-jonowe

To jedne z najczęściej spotykanych obecnie baterii. Są stosowane między innymi w:

• laptopach,
• elektronarzędziach,
• dronach,
• powerbankach,
• rowerach elektrycznych,
• hulajnogach elektrycznych,
• samochodach elektrycznych.

Jeżeli bateria litowo-jonowa jest przewożona samodzielnie, właściwym numerem UN jest UN 3480.

UN 3481 – baterie litowo-jonowe w urządzeniach lub zapakowane z urządzeniami

Jeżeli bateria znajduje się w urządzeniu albo jest przewożona razem z urządzeniem, stosuje się UN 3481.

Przykładem może być laptop z zamontowaną baterią, elektronarzędzie z akumulatorem czy inne urządzenie zasilane baterią litowo-jonową.

Przepis szczególny 188 – bardzo ważne wyłączenie dla baterii litowych

Jednym z najczęściej stosowanych przepisów w transporcie baterii litowych jest przepis szczególny 188 ADR.

Jeżeli bateria spełnia określone wymagania, może być przewożona bez stosowania większości wymagań ADR.

Dla baterii litowo-jonowych kluczowe są między innymi wartości:

do 20 Wh na ogniwo oraz do 100 Wh na baterię.

W przypadku baterii litowo-metalicznych stosuje się limity:

do 1 g litu na ogniwo oraz do 2 g litu na baterię.

Są to jednak tylko podstawowe warunki. Przepis szczególny 188 określa również wymagania dotyczące konstrukcji, pakowania, zabezpieczenia przed zwarciem oraz oznakowania.

A co jeżeli bateria nie spełnia warunków przepisu 188?

Wtedy konieczne może być zastosowanie pełnych wymagań ADR albo odpowiedniego wyłączenia, np. 1.1.3.6 ADR, jeżeli dana pozycja i ilość towaru pozwalają na jego zastosowanie.

W takim przypadku zmieniają się m.in.:

• wymagania dotyczące opakowania,
• oznakowanie przesyłki,
• dokumentacja przewozowa,
• sposób obliczania ilości przewożonego towaru,
• wymagania dotyczące transportu.

Przykładowo dla UN 3480 i UN 3481 instrukcja wskazuje kategorię transportową 2, a więc w ramach wyłączenia 1.1.3.6 stosuje się współczynnik 3.

Najważniejsza zasada: najpierw identyfikacja, później sposób transportu

Jednym z najczęstszych błędów przy przewozie baterii jest rozpoczęcie od pytania:

„Jak oznakować baterię?”

Tymczasem prawidłowa kolejność powinna być inna:

1. Co dokładnie przewozimy?
↓
2. Jaki jest właściwy numer UN?
↓
3. Czy bateria jest samodzielna, w urządzeniu czy zapakowana z urządzeniem?
↓
4. Jakie są jej parametry – np. Wh lub zawartość litu?
↓
5. Czy można zastosować przepis szczególny, np. 188 lub 598?
↓
6. Jeżeli nie – jakie wymagania ADR należy zastosować?
↓
7. Dopiero wtedy ustalamy sposób pakowania, oznakowanie i dokumentację.

Takie podejście pozwala uniknąć sytuacji, w której przesyłka zostanie błędnie zaklasyfikowana lub zastosowane zostanie niewłaściwe wyłączenie.

Podsumowanie

Transport baterii i akumulatorów może być stosunkowo prosty, ale tylko wtedy, gdy prawidłowo ustalimy rodzaj przewożonego produktu i właściwe przepisy ADR.

W przypadku klasycznych akumulatorów szczególne znaczenie mają m.in. UN 2794, UN 2795, UN 2800 i UN 3028 oraz przepisy szczególne, w tym 598.

W przypadku baterii litowych najczęściej spotykamy UN 3090, UN 3091, UN 3480 i UN 3481, a jednym z kluczowych przepisów jest przepis szczególny 188.

Warto pamiętać, że samo określenie „bateria” lub „akumulator” nie pozwala jeszcze ustalić sposobu przewozu. O tym, czy transport będzie podlegał pełnym wymaganiom ADR, wyłączeniu 1.1.3.6 czy całkowitemu wyłączeniu, decydują konkretne parametry produktu oraz spełnienie warunków odpowiednich przepisów.

Potrzebujesz pomocy w prawidłowej klasyfikacji, pakowaniu lub organizacji transportu baterii i akumulatorów?
Doradztwo ADR – Bezpieczna Logistyka oferuje wsparcie, audyt w zakresie klasyfikacji towarów niebezpiecznych, przygotowania procedur oraz organizacji bezpiecznego transportu zgodnie z ADR. Również oferujemy doradztwo dotyczące m.in magazynowania